Met hernieuwde energie werken aan een oplossing van het conflict in Syrië

0

Het vluchtelingenvraagstuk laat niemand koud, maar in feite is het een praktisch en oplosbaar probleem. Mensen opvangen en ervoor zorgen dat ze zonder grote ontberingen een veilig land kunnen bereiken? Dat moet gebeuren en dat kunnen we, want dat hebben we eerder bewezen tijdens het uiteenvallen van Joegoslavië in de jaren negentig van de vorige eeuw. Bovendien hebben wij ons daar met VN-verdragen gewoon toe verplicht. Het is de enorme schaal die ons heeft overvallen, maar wat doen we aan de oorzaak? Die ligt voor een groot deel in Syrië.

De opstand in Syrië begon in het voorjaar van 2011 en is sindsdien ontaard in een burgeroorlog, werd een regionale oorlog en uiteindelijk een internationaal conflict. De halve wereld is er ondertussen bij betrokken en er is nog geen begin van een oplossing. Integendeel zou ik willen zeggen. De betrokkenheid van derde landen neemt alleen maar toe. Dat alles zal leiden tot een nog grotere stroom vluchtelingen.

Wat is er veranderd in het Syrische conflict?
Ten eerste verloor Assad dit jaar steeds meer terrein. De mensen die in relatief veilige gebieden onder controle van het regime woonden, raakten steeds meer op drift. We zien tot onze verbazing enorme groepen relatief welgestelde vluchtelingen die zich een dure vlucht over de Balkanroute ondersteund door mensensmokkelaars kunnen veroorloven. Om de val van het Assad regime te voorkomen zien we in de laatste weken een stevige interventie van Rusland.
Ten tweede is de situatie in Turkije radicaal veranderd. De sterke opkomst van de Koerdische macht in Irak en Syrië, wordt door Turkije als een grote bedreiging gezien. Daar waar jarenlang hoop was op een vreedzame oplossing voor het Koerdische vraagstuk binnen de Turkse grenzen, zien we nu een toename van geweld door de PKK en het Turkse leger. Tel daar bij op dat het Turkse regime in een politieke crisis is beland na de laatste verkiezingen. Een crisis, die werd veroorzaakt door de opkomst van een Koerdische partij en de afgenomen populariteit van President Erdogan. Er vonden ook een aantal verschrikkelijke aanslagen plaats, waarvan de daders nog niet zijn gevonden. Voor veel vluchtelingen werd Turkije daardoor te heet onder de voeten. Nu de AK partij van Erdogan in de tweede ronde de verkiezingen heeft gewonnen, zal de situatie hopelijk normaliseren, maar velen hebben hun vertrouwen in de Turkse rechtstaat verloren.
Ten derde zien veel Syriërs geen enkele kans op een oplossing van het conflict. Na vier jaar wachten lijken velen de hoop te hebben opgegeven. Hun vlucht is logisch.
Ten vierde is de opvang in de regio simpelweg niet toereikend. Er is een groot gebrek aan geld voor de kampen in Turkije, Libanon en Jordanië en de winter is alweer in aantocht. Het is te hopen dat de extra financiële middelen die de Europese Unie ter beschikking heeft gesteld, voldoende zijn, maar naar verwachting is dit niet het geval.
Ten vijfde bieden andere landen in de regio te weinig de helpende hand en betreft het landen, die niet echt een aanlokkelijk perspectief bieden. Waarom zou je naar dictaturen als Saoedi-Arabië, Iran of Egypte willen als je de tirannie van Assad of IS net bent ontvlucht? De druk ligt dus voornamelijk op Libanon, Jordanië en Turkije. Deze landen hebben aangegeven dat ze het niet meer aankunnen.

Het geweld blijft toenemen
Dat alles plaatst ons voor grote problemen, die zullen voorlopig alleen maar erger worden en daar zullen we ons op moeten voorbereiden. Als het regime van Assad valt in de komende jaren, en dat is niet onmogelijk, dan zullen zijn aanhangers ook massaal onze kant opkomen. Gevluchte soldaten van het Assad regime kunnen zich gaan mengen met hun slachtoffers. Het zal niet voor het eerst zijn dat in asielzoekerscentra de vluchtelingen van het eerste uur, hun beulen tegenkomen. Dat gebeurde al eerder met vluchtelingen uit Afghanistan. Met de intensivering van de internationale betrokkenheid bij de bombardementen zal IS nog harder proberen om de oorlog naar andere landen (zie de speculaties over betrokkenheid van IS bij de ramp met het Russische vliegtuig in de Sinaï woestijn) te verplaatsen. Dat hebben ze al aangekondigd en ook in de praktijk gebracht in Frankrijk en Tunesië. De afgelopen weken is ook de bemoeienis van Rusland toegenomen. Samen met Iran en het Libanese Hezbollah doen ze verwoede pogingen om het regime van Assad te stutten met gevechtsvliegtuigen, materieel en soldaten op de grond. Dit is een gevaarlijke complicatie, die al bijna tot ongelukken heeft geleid met de VS en Turkije. De Verenigde Staten trainen in Jordanië, vooralsnog zonder veel succes, een nieuwe lichting voor het Vrije Syrische Leger. De internationale coalitie tegen IS staat voor een uitbreiding van de bombardementscampagne in Syrië. In Irak zit IS stevig in het zadel en sektarisch geweld is aan de orde van de dag. Het geweld zal van alle kanten toenemen. De huidige strijd is uitzichtloos en een doorbraak naar vrede is zover achter de horizon verdwenen dat het moedeloos maakt.

Naar een echte oplossing
Natuurlijk moeten we heel veel energie stoppen in het oplossen van het vluchtelingenvraagstuk. We zijn daartoe verplicht. Het is een moeilijk maar niet onoplosbaar probleem om grote groepen mensen op te vangen en veiligheid te bieden. Wij zijn geen knip voor de neus waard als we dat niet kunnen. Bovendien zien we massale steun van duizenden particulieren, die slaapzakken inzamelen, hun stem laten horen of geld ophalen voor de mensen die de dupe zijn van het gruwelijke Syrische conflict. Maar dit blijft symptoombestrijding en brengt een oplossing niet dichterbij.
Het wordt tijd dat er met hernieuwde energie, urgentie en massale inspanning gewerkt gaat worden aan een echte oplossing in Syrië. Dat kan alleen via diplomatieke weg. Ongemakkelijke vragen kunnen we niet uit de weg blijven gaan. Vragen als:

  • Is een oplossing van het conflict mogelijk zonder een deal met het regime van Assad?
  • Maakt de oorlog tegen IS kans zonder een grondoffensief?
  • Verliezen we onze geloofwaardigheid als we samenwerken met Rusland en haar bondgenoten?
  • Wat kunnen we nu al doen om mensen in de vluchtelingenkampen perspectief op een betere toekomst te bieden?

We lopen nu het risico dat dit conflict ontaard in een strijd van iedereen tegen iedereen. De partijen op het strijdtoneel streven allen verschillende doelen na en dat leidt tot escalatie op escalatie. We moeten dan rekening houden met nog meer mensen die onze kant op vluchten.

Delen.

Over de auteur

Arjen Berkvens

Arjen Berkvens is directeur van de Foundation Max van der Stoel.